ترجمـه تفسیر المـیزان - جلد 11

ترجمـه تفسير الميزان
تأليف: سوالات تفسیر مفاهيم سوره رعد و يوسف مفسر كبير، سوالات تفسیر مفاهيم سوره رعد و يوسف فيلسوف متأله، آية اللَّه علامـه سيد محمد حسين طباطبائى (‏قدس سره‏)
مترجم: سيد محمد باقر موسوى همدانى
جلد يازدهم
فهرست مطالب

جلد يازدهم‏

ادامـه سوره هود

[سوره هود(11): آيات 100 که تا 108]

ترجمـه آيات

بيان آيات

دو احتمال درون معناى: أنباء القرى

مراد از اينكه آلهه مشركين جز بر هلاكت و تباهى خوانندگان خويش نيفزودند

اشاره بـه وجود ارتباط بين اعمال سابق و لاحق انسان و نيز ارتباط بين اعمال هر فرد و گروه با اعمال ديگران و لزوم رسيدگى بـه اعمال همگان درون روزى كه همـه جمعند

عالم برزخ منزلگاه موقتى هست و جنبه تمـهيدى براى روز قيامت و بهشت و دوزخ جاودانـه دارد

چند وجه درون معناى: يوم يأت درون آيه شريفه

در روز قيامت حقايق براى همگان واضح شده، توهم استقلال اسباب و وسائط زائل مى‏گردد

معناى جمله: يوم يأت لا تكلم نفس إلا بإذنـه و بيان اينكه تكلم درون قيامت از سنخ تكلم درون اين دنيا نمى‏باشد

بيان اينكه دروغ گفتن مشركين درون روز قيامت از باب ظهور ملكات است

وجه جمع بين آياتى كه تكلم درون روز قيامت را اثبات مى‏كنند با آياتى كه آن را نفى و انكار مى‏كنند

وجوهى كه ديگران درون اين باره گفته‏اند

معناى جمله فمنـهم شقي و سعيد و اشاره بـه معناى تقسيم انسانـها بـه سعادتمند و شقاوتمند

نقد و رد سخن فخر رازى كه گفته هست سعادت و شقاوت آدمى بـه حكم خدا و لازم لا ينفك او است

بيان اينكه قضا و قدر الهى و علم او بـه اعمال انسان منافاتى با اختيارى بودن اعمال انسان ندارد

معناى خلود و مشتقات آن

دو اشكال كه درون تحديد خلود جهنم و بهشت بـه دوام آسمانـها و زمين درون آيه خالدين فيها ما دامت السماوات و الأرض بـه نظر مى‏رسد و جواب آن

وجوه ديگرى كه درون باره تحديد خلود درون آيه شريفه ذكر شده است

معناى استثناء: إلا ما شاء ربك درون دو آيه مربوط بـه بهشتيان و دوزخيان

وجوه مختلف ديگر درون مورد مراد از استثناء فوق الذكر

اشاره بـه نكته لطيفى كه از آيه: و أما الذين سعدوا... سوالات تفسیر مفاهيم سوره رعد و يوسف استفاده مى‏شود

وجه جمع بين جمله: إلا ما شاء ربك و عطاء غير مجذوذ درون آيه شريفه و اشاره بـه لزوم خلود بهشتيان درون بهشت و عدم لزوم خلود دوزخيان درون دوزخ

بحث روايتى

شرحى درون مورد اختيارى بودن سعادت و شقاوت و نقش ايمان و عمل درون تحصيل هر يك و بيان مراد رواياتى كه درون مورد مقدر و مقضى بودن سعادت و شقاوت نقل شده است

عالم هستى داراى دو وجه است: وجه ضرورت و تقدير و وجه امكان و اختيار

رواياتى درون ذيل آيات شريفه مربوط بـه خلود درون جنت و نار و استثناء: إلا ما شاء ربك

رد سخن سيوطى درون مورد منسوخ شدن دو آيه: فأما الذين شقوا

[سوره هود(11): آيات 109 که تا 119]

ترجمـه آيات

بيان آيات

بت پرستى پايه و مبنايى جز تقليد از نياكان ندارد

دلالت جمله! و لو لا كلمة سبقت... سوالات تفسیر مفاهيم سوره رعد و يوسف بر تاخير عذاب اهل باطل، كه درون امر دين اختلاف كردند، که تا فرا رسيدن قيامت

اشاره بـه اينكه شك و ترديد يهوديان درون اصالت و صحت تورات موجه بوده است

معنا و موارد استعمال واژه‏هاى: قيام ، اقامـه و استقامت

معناى جمله: فاستقم كما أمرت

معناى ركون و مراد از ركون بـه سوى ستمكاران كه درون آيه: و لا تركنوا إلى الذين ظلموا... از آن نـهى شده است

منظور از: الذين ظلموا كه از اعتماد و تمايل بـه آنان نـهى گرديده است

سخن صاحب المنار درون باره مراد از: الذين ظلموا و نقاط ضعف آن سخن

آيه شريفه: و لا تركنوا... متضمن نـهى از تمايل بـه ستمكاران چه از اهل كتاب و چه از موحدين و مسلمين مى‏باشد

ركون بـه اهل ظلم اخص از ولايت كفار هست و مراد از آن اعتماد و مماشات درون امر دين و حيات دينى هست نـه مطلق ركون و اعتماد

سخنى ديگر از صاحب المنار درون باره متعلق نـهى از ركون بـه ظالمين و مصاديق ركون بـه اهل ظلم و اشكال وارد بر آن

اشاره بـه فرق بين ميل بـه ظالمين و مصاديق مباشرت درون ظلم

امر بـه نماز و صبر كه مـهمترين عبادات و اخلاقيات هستند

معناى اختلاف و مشتقات ديگر ماده خلف

در قرآن كريم اختلافات ناشى از هواهاى نفسانى(مانند اختلاف درون دين) مذمت شده نـه اختلافات طبيعى كه درون حيات نوع انسان گريزى از آن نيست

جمله و لا يزالون مختلفين راجع بـه اختلاف درون دين خواهد بود

مذمت اختلاف، از جهت لوازم آن يعنى تفرق و اعراض از حق است

رحمت الهى كه همان هدايت الهى و منتهى بـه سعادت آدمى هست غايت خلقت انسان مى‏باشد(و لذلك خلقهم)

خلاصه آنچه كه از تدبر درون معناى دو آيه شريفه: و لو شاء ربك... و إلا من رحم ربك... استفاده مى‏شود و اشاره بـه وجوهى كه درون معناى آن دو آيه گفته شده است

بحث روايتى چند روايت درون ذيل جمله: فاستقم كما أمرت... و لا تركنوا إلى الذين ظلموا

رواياتى درون فضيلت نماز و اينكه نماز كفاره گناهان است(إن الحسنات يذهبن السيئات).

اميدوار كننده ترين آيات كتاب خدا

چند روايت درون ذيل جمله: و لا يزالون مختلفين ` إلا من رحم ربك و لذلك خلقهم

[سوره هود(11): آيات 120 که تا 123]

ترجمـه آيات

بيان آيات

فايده نقل داستان انبياء گذشته براى رسول خدا(صلّى الله عليه وآله) و مؤمنين

آخرين حرف بـه ايمان نياورندگان: اعملوا على مكانتكم...

(12) سوره يوسف مكى هست و صد و يازده آيه دارد(111)

[سوره يوسف(12): آيات 1 که تا 3]

ترجمـه آيات

بيان آيات آهنگ مفاد و غرض كلى سوره يوسف

اشاره بـه اينكه انزال وحى درون قالب لفظ و به زبان عربى درون حفظ و ضبط آيات الهى دخيل و مؤثر بوده هست 101

احسن القصص بودن داستان يوسف(عليه السلام)

[سوره يوسف(12): آيات 4 که تا 6]

ترجمـه آيات

بيان آيات رؤياى يوسف(عليه السلام) و تعبير آن بـه وسيله پدرش يعقوب(عليه السلام)

وجه اينكه درون جمله: و يعلمك من تأويل الأحاديث از رؤيا بـه حديث تعبير شده هست و مراد از علم يوسف(عليه السلام) بـه تاويل احاديث

معناى نعمت ، ريشـه، مشتقات و مورد استعمال آن

مراد از اتمام نعمت

سه نكته درون باره شخصيت يعقوب(عليه السلام)، سجده براى يوسف(عليه السلام) و مراد از اتمام نعمت بر آل يعقوب(عليه السلام)

بحث روايتى(چند روايت درون باره رؤياى يوسف(عليه السلام)

[سوره يوسف(12): آيات 7 که تا 21]

ترجمـه آيات

بيان آيات

توضيحى درون اين مورد كه چگونـه براى سائلان، درون داستان يوسف و برادرانش نشانـه‏هايى الهى هست

مراد پسران يعقوب(عليه السلام) درون جمله: إن أبانا لفي ضلال مبين ضلالت درون امر زندگى هست نـه درون دين

بيان يكى از مفسرين درون توجيه كلام پسران يعقوب: إن أبانا لفي ضلال مبين و اشكالات آن

وجوه بى اساس ديگرى كه درون اين باره گفته شده است

گفتگو و مشاوره برادران يوسف(عليه السلام) درون مورد يوسف(عليه السلام) و از ميان بر داشتن او

توبه‏اى كه همزمان با عزم بر گناه قصد شود، توبه حقيقى نيست

پيشنـهادى كه برادران تصويب كردند: يوسف را مكشيد، او را درون ته چاه بيفكنيد

گفتگوى برادران يوسف(عليه السلام) با پدر براى بردن او و اجراى قصد سوء خود

نكته‏اى كه درون آيه: فلما ذهبوا به... بـه كار رفته و بر عظمت حادثه دلالت دارد

توضيح معناى جمله: و أوحينا إليه لتنبئنـهم بأمرهم هذا... و اشاره بـه وجوه متعدد ديگرى كه درون معناى آن گفته شده است

بيان معناى كلمـه: نستبق درون آيه: قالوا يا أبانا إنا ذهبنا نستبق...

گفتارى درون اينكه درون دروغگويى رستگارى نيست سخنى درون باره بى فرجام بودن دروغ و اينكه سر انجام، حقيقت نمودار مى‏شود

جواب يعقوب(عليه السلام) بـه پسرانش كه گفتند يوسف را گرگ خورده

اشاره بـه معناى صبر و اينكه صابران چه كسانى هستند

صبر، توأم با توكل كار ساز است

سر رسيدن كاروانيان و بيرون آوردن يوسف(عليه السلام) از چاه

توضيح معناى آيه: و شروه بثمن بخس دراهم معدودة... و وجوهى كه درون اين باره گفته شده است

خريدار يوسف(عليه السلام)، عزيز مصر و منزل جديد او كاخ عزيز بوده است

معناى جمله: و كذلك مكنا ليوسف فى الأرض

معناى: و الله غالب على أمره

بحث روايتى روايتى از امام سجاد(عليه السلام) درون باره داستان يوسف و اينكه علت ابتلاء يعقوب بـه فراق يوسف قصور درون اطعام مسكينى بوده است

[سوره يوسف(12): آيات 22 که تا 34]

ترجمـه آيات

بيان آيات بيان آيات مربوط بـه يوسف(عليه السلام) درون خانـه عزيز مصر مراد از جمله: لما بلغ اشده

توضيحى درون مورد حكم و علمى كه خدا بـه يوسف(عليه السلام) داده و اشاره بـه اينكه خداوند از آن علم و حكم بـه همـه نيكوكاران مى‏دهد

معناى مراوده درون جمله: و راودته التي هو في بيتها

يوسف احساسات يوسف(عليه السلام) درون كاخ عزيز مصر

همسر عزيز احساسات همسر عزيز نسبت بـه يوسف(عليه السلام)

يوسف و همسر عزيز

توحيد خالص يوسف(عليه السلام) كه از پاسخ او درون مقابل درون خواست همسر عزيز(معاذ الله إنـه ربي أحسن مثواي) نمايان است

مراد يوسف از رب درون جمله: إنـه ربي أحسن مثواي خداى تعالى است

خويشتن داراى يوسف(عليه السلام) درون برابر همسر عزيز شگفت انگيز و خارق العاده بوده است

معناى اينكه اگر يوسف(عليه السلام) برهان پروردگارش را نديده بود قصد همسر عزيز را كرده بود(و هم بها لو لا...)

معناى برهان و اشاره بـه اينكه برهانى كه ديدن آن، يوسف را از لغزش بازداشت نوعى علم شـهودى بوده هست كه بـه بندگان مخلص ارائه مى‏شود

اقوال بعضى از مفسرين عامـه و خاصه درون تفسير آيه

اقوال پاره‏اى از مفسرين عامـه و خاصه درون تفسير آيه: لقد همت بـه و هم بها لو لا...

افترائات ناشايسته و اتهامات قبيحى كه درون تفسير جمله: و هم بها لو لا... درون تفاسير عامـه بـه ساحت حضرت يوسف(عليه السلام) نسبت داده شده است

افراط درون پذيرش و تسليم درون برابر هر چه كه حديث نام دارد، يكى از دو علت وقوع درون اين افترائات مى‏باشد

سخن زمخشرى درون توضيح و توجيه جمله: و هم بها لو لا... و اشكال آن

گفته صاحب مجمع البيان درون اين زمينـه و ايراد وارد بر آن

وجهى كه صاحب المنار درون اين مورد بيان كرده و جواب آن

دو قول ديگر درون اين باره

بيان آيات

نكات موجود درون گفتگوى يوسف(عليه السلام) و همسر عزيز با عزيز مصر بعد از فرار يوسف(عليه السلام) از قصد سوء زليخا

شاهدى كه براى روشن شدن حقيقت ارائه طريق كرد چه كسى بوده و چرا از او بـه شاهد تعبير شده نـه بـه قائل

معناى جمله: يوسف أعرض عن هذا و استغفري لذنبك... كه گفته عزيز مصر هست بعد از روشن شدن تقصير همسرش

گفتگوى ملامت آميز زنان شـهر درون باره عشق زليخا بـه يوسف و تدبيرى كه زليخا با ترتيب ميهمانى و... براى رهايى از زخم زبان آنان انديشيد

اشاره بـه شدت و سختى وارد بر يوسف(عليه السلام) درون مجلس ميهمانى و پناه بردن آن حضرت بـه خداى تعالى

عكس العمل زنان مصر با ديدن يوسف(عليه السلام) و توضيح اينكه گفتند: ما هذا بشرا إن هذا إلا ملك كريم

اعتراف همسر عزيز درون جمع زنان مصر و تهديد صريح يوسف(عليه السلام) بـه حبس و خوارى

مناجات و استغاثه يوسف(عليه السلام): رب السجن أحب إلي...

علاوه بر همسر عزيز، ديگر زنان مصر كه يوسف را ديدند نيز بـه او دل باخته و وى را بـه سوى خود خوانده بوده‏اند

بحثهايى پيرامون تقواى دينى و درجات آن درون چند فصل 1 - قانون و اخلاق كريمـه و توحيد

1 - رابطه قانون، اخلاق كريمـه و توحيد. و بيان اينكه قانون بدون اخلاق و اخلاق بدون توحيد نمى‏توانند منشا اثرى باشند

جز توحيد و اعتقاد بـه عالم ديگر، هيچ انگيزه‏اى موجب فداكارى و از خود گذشتگى نبوده نمى‏تواند از نقض قوانين و سنن اجتماعى جلوگيرى كند

2 - تقواى دينى بـه يكى از سه امر حاصل مى‏شود مراتب و درجات حصول تقواى دينى و پرستش خدا بر اساس خوف، رجاء و حب

عالم هستى از ديدگاه محببين و مخلصين كه خدا پرستى از روى خوف و رجاء را نوعى شرك مى‏دانند و خداوند را چون شايسته پرستش هست مى‏پرستند

3 - چگونـه محبت باعث اخلاص مى‏شود؟

4 - معناى اخلاص 4 - معناى اخلاص، وجه اسناد اخلاص عبد بـه خدا و اشاره بـه درجات عالى اخلاص معصومين(عليهم السلام)

مبناى عصمت معصومين(انبياء و ائمـه عليهم السلام) علم است، علمى مغاير با ساير علوم

ملكه عصمت با مختار بودن معصوم منافات ندارد و انصراف معصوم از گناه بـه اختيار اوست

بحث روايتى روايتى از امام سجاد(عليه السلام) درون باره داستان يوسف(عليه السلام) و همسر عزيز مصر

چند روايت درون توضيح جمله: و لقد همت بـه و هم بها لو لا...

رواياتى درون ذيل آيات گذشته راجع بـه داستان يوسف(عليه السلام) و زليخا

[سوره يوسف(12): آيات 35 که تا 42]

ترجمـه آيات

بيان آيات تصميم بـه زندانى كردن يوسف(عليه السلام)

رؤياى دو همزندانى يوسف(عليه السلام) و تعبير خواب آن دو توسط يوسف(عليه السلام)

شرحى درون مورد اينكه وجود مخلصين و معصومين(عليهم السلام) فضل و فيض خدا بر ايشان و بر مردم هست و موجب پايدارى و استمرار راه حق درون ميان نوع بشر است

معناى خير و بيان حجت قاطعى كه درون جمله: أ أرباب متفرقون خير أم الله الواحد القهار نـهفته است

استدلال يوسف(عليه السلام) درون رد پرستش آلهه و اثبات توحيد عبادى

چرا دين توحيد دين قيم است؟(ذلك الدين القيم...)

اشاره بـه اينكه مفاد دو آيه: يا صاحبي السجن... و ما تعبدون من دونـه... يك برهان بر توحيد درون عبادت است

توسل بـه اسباب منافاتى با اخلاص ندارد، بلكه اعتماد بر اسباب با اخلاص منافات دارد

بحث روايتى چند روايت كه درون آنـها جمله: اذكرني عند ربك بر يوسف(عليه السلام) خرده گرفته شده و اشاره بـه مخالفت اين روايات با صريح قرآن

[سوره يوسف(12): آيات 43 که تا 57]

ترجمـه آيات

بيان آيات

توضيح مفردات و جملات آيه كريمـه: و قال الملك... كه رؤياى پادشاه مصر را حكايت مى‏كند

معناى اضغاث و احلام و مراد معبرين كه بـه پادشاه مصر گفتند رؤياى تو اضغاث احلام هست و ما بـه تاويل احلام عالم نيستيم

دقائقى كه درون نقل سخن فرستاده دربار مصر بـه سوى يوسف با آن حضرت درون آيه: يوسف أيها الصديق... وجود دارد

توضيح الفاظ و مفاهيم آيات شريفه‏اى كه گفته يوسف(عليه السلام) را درون باره رؤياى ملك حكايت مى‏كند

احضار و آزاد شدن يوسف(عليه السلام) توسط ملك و پيغام يوسف(عليه السلام) براى او

معلوم گرديدن بى گناهى يوسف(عليه السلام)

مفاد سخن يوسف(عليه السلام) كه بعد از معلوم شدن بى گناهى‏اش گفت: و ما أبرئ نفسي إن النفس لأمارة بالسوء...

سخن بعضى از مفسرين كه آيه: ذلك ليعلم... و و ما أبرئ نفسي... را ادامـه سخن همسر عزيز مصر دانسته‏اند و اشكال وارد بر آن

عزت يافتن يوسف(عليه السلام) بـه رحمت الهى، بعد از آنكه براى ذلت او اسباب چينى كردند

بحث روايتى(رواياتى درون ذيل آيات مربوط بـه رؤياى ملك مصر و تعبير آن بـه وسيله يوسف و اثبات بى گناهى آن حضرت و عزت يافتن او)

[سوره يوسف(12): آيات 58 که تا 62]

ترجمـه آيات

بيان آيات بيان آياتى كه وارد شدن برادران يوسف را بر يوسف(عليه السلام) - كه اينك حكمران بود! - و گفتگوى آنـها را حكايت مى‏كنند

در خواست آوردن برادر ابوينى خود از برادران پدرى با تشويق، تهديد و تدبير

[سوره يوسف(12): آيات 63 که تا 82]

ترجمـه آيات

بيان آيات بيان و شرح آياتى كه بازگشتن برادران يوسف را نزد پدر و آوردن برادر تنى يوسف(عليه السلام) و نگاه داشتن او توسط يوسف را حكايت مى‏كنند

مراد يعقوب(عليه السلام) از جمله: فالله خير حافظا و هو أرحم الراحمين

معناى توسل بـه خدا، لغو و بى اثر دانستن اسباب و وسائط نيست

سبب اينكه يعقوب(عليه السلام) بـه پسران خود سفارش كرد از يك دروازه وارد نشوند

سه نكته درون باره توكل كه از آيه شريفه: و قال يا بني... استفاده مى‏شود

معناى جمله: ما كان يغني عنـهم من الله من شي‏ء...

علم موهبتى بـه يعقوب(عليه السلام) - و إنـه لذو علم لما علمناه - اكتسابى نبوده و نتيجه اخلاص درون توحيد است

توضيح درون مورد جمله: أيتها العير إنكم لسارقون و اينكه اين جمله افتراء مذموم و محرمى كه يوسف(عليه السلام) بـه برادران زده باشد نيست

پيمانـه ملك گم شده است!

كيفر سارق معين شده، پيمانـه از بار و بنـه بنيامين(برادر ابوينى يوسف(عليه السلام) يافته مى‏شود!

مراد از اينكه يوسف(عليه السلام) نمى‏توانست بر مبناى كيش مصريان برادر را نزد خود نگاه بدارد و معناى جمله: فوق كل ذي علم عليم

گفتگوى يوسف(عليه السلام) با برادران بعد از آنكه پيمانـه گمشده از بار و بنـه بنيامين يافته شد

گفتگوى برادران: چگونـه بدون بنيامين نزد پدر باز گرديم؟

يكى از برادران: نزد پدر باز گشته بگوييد پسرت دزدى كرد و و ما شـهدنا إلا بما علمنا... و ما كنا للغيب حافظين

[سوره يوسف(12): آيات 83 که تا 92]

ترجمـه آيات

بيان آيات

جواب يعقوب(عليه السلام) بـه پسران بعد از شنيدن خبر باز داشت بنيامين و مراد او از جمله: بل سولت لكم أنفسكم أمرا...

معناى روح و بيان اينكه ياس از روح و رحمت الهى گناه كبيره بـه معناى كفر و عدم اعتقاد بـه احاطه و سعه رحمت خداوند است

بازگشت پسران يعقوب(عليه السلام) بـه مصر و اظهار عجز و خضوع درون برابر عزيز مصر(يوسف(عليه السلام))

اينك كه وعده الهى تحقق يافته، يوسف(عليه السلام) خود را معرفى مى‏نمايد

برادران بـه خطاى خود اعتراف مى‏كنند و يوسف(عليه السلام) از آنان درون مى‏گذرد و دعايشان مى‏كند

بحث روايتى روايتى درون شرح داستان يوسف(عليه السلام) و برادران درون مصر

چند روايت درون معناى جمله‏اى كه يوسف و مامورانش بـه فرزندان يعقوب(عليه السلام) گفتند: أيتها العير إنكم لسارقون

چند روايت درون مورد انتساب سرقت بـه يوسف(عليه السلام) درون سخن برادران او: فقد سرق أخ له من قبل

دو روايت درون باره شكايت نزد خدا بردن يعقوب(عليه السلام) - إنما أشكوا بثي و حزني إلى الله

[سوره يوسف(12): آيات 93 که تا 102]

ترجمـه آيات

بيان آيات بيان آيات راجع بـه بازگشت برادران نزد پدر با پيراهن يوسف(عليه السلام) و عزيمت آل يعقوب بـه مصر و...

به سجده افتادن درون برابر يوسف، براى پرستش او نبوده است

يوسف(عليه السلام) خداوند را بـه جهت الطافش بر او حمد و ثنا مى‏گويد و با گذشت و جوانمردى، ستم برادران بر خود را فقط با اشاره‏اى ياد مى‏كند

معناى اينكه يوسف(عليه السلام) مى‏گويد: خدايا تو ولى من درون دنيا و آخرت هستى و از خدا مى‏خواهد: مرا مسلم بميران و به صالحان ملحق بساز

بحث روايتى(رواياتى پيرامون ملاقات برادران با يوسف(عليه السلام) درون مصر و...)

چند روايت درون مورد علت تاخير و تسويف يعقوب(عليه السلام) درون دعا براى آمرزش فرزندان(سوف أستغفر لكم ربي)

رواياتى درون باره سجده يعقوب(عليه السلام) و فرزندانش درون برابر يوسف(عليه السلام)

روايتى درون مورد حليت نعمت‏هاى دنيوى و جواز بهره بردارى از آنـها

گفتارى درون چند فصل پيرامون داستان يوسف

1 - داستان يوسف درون قرآن

2 - ثناى خداوند بر يوسف و مقام معنوى او

3 - داستان يوسف از نظر تورات

گفتارى درون چند فصل پيرامون رؤيا

1 - اعتناى مردم نسبت بـه رؤيا

2 - رؤيا داراى حقيقت است

3 - خوابهاى راست

4 - درون قرآن مؤيد آنچه گفته شد هست

[سوره يوسف(12): آيات 103 که تا 111]

ترجمـه آيات

بيان آيات

اشاره‏اى بـه دلالت جمله: يمرون عليها بر حركت زمين

توضيحى درون مورد نسبى و اضافى بودن ايمان و شرك و امكان اجتماع بعض مراتب آن دو با هم(و ما يؤمن أكثرهم بالله إلا و هم مشركون)

اعلام راه: هذه سبيلي بيان راه: أدعوا إلى الله على بصيرة دعوت كنندگان: رسول الله(صلّى الله عليه وآله) و پيروان او

تطبيق دعوت پيامبر اسلام(صلّى الله عليه وآله) با دعوت پيامبران پيش از آن حضرت

معناى آيه: حتى إذا استيأس الرسل و ظنوا أنـهم قد كذبوا...

بحث روايتى رواياتى درون معناى جمله! ما يؤمن أكثرهم بالله إلا و هم مشركون

دو روايت درون بيان اين كه مراد از: من اتبعني درون آيه: قل هذه سبيلي... على(عليه السلام) است

چند روايت درون معناى آيه: حتى إذا استيأس الرسل...

سوره رعد

[سوره الرعد(13): آيات 1 که تا 4]

ترجمـه آيات

بيان آيات آهنگ كلى سوره: اثبات آيت بودن و حقانيت قرآن كريم

مكى بودن سوره رعد و اشاره بـه اقوال ديگر درون اين مورد

معناى جمله: تلك آيات الكتاب و دلالت آن بر آيات كتاب طبيعت و كتاب وحى

وجه دلالت آيه: الذي رفع السماوات بغير عمد... بر وحدانيت رب و مدبر عالم و وجه آوردن قيد: ترونـها

آيه شريفه: الله الذي رفع السماوات... درون مقام اثبات وحدت خداى تعالى درون ربوبيت است

معناى تدبير و مراد از تدبير امر عالم(يدبر الأمر)

معناى تفصيل آيات و اينكه مراد از آيات تكوينى هست يا آيات كتاب وحى

برخى از نشانـه‏ها و آيات تكوينى: هو الذي مد الأرض...

معناى اينكه خداوند ميوه‏ها را زوجين اثنين قرار داد و بيان طنطاوى درون تطبيق اين جمله با نر و ماده بودن گياهان

وجود اختلاف، تنوع، و تمايز درون خلقت مستند بـه اختلاف اراده مسبب الاسباب عز و جل است

بحث روايتى

[سوره الرعد(13): آيات 5 که تا 6]

ترجمـه آيات

بيان آيات

دلائل و جهات انكار و استبعاد زنده شدن بعد از مرگ و پوسيده شدن، و رد و جواب هر يك

بيان اينكه لازمـه انكار معاد انكار عالم ربوبى و در حقيقت كفر بـه رب العالمين است

معناى جمله: إن ربك لذو مغفرة للناس على ظلمـهم... و نكاتى درون باره عفو و عقاب الهى كه از آيه استفاده مى‏شود

بحث روايتى(روايتى درون باره وعده عفو و وعيد عذاب)

[سوره الرعد(13): آيات 7 که تا 16]

ترجمـه آيات

بيان آيات

مقصود كافران از اينكه گفتند: چرا از جانب پروردگارش آيتى بر او نازل نمى‏شود و خطاب تو فقط بيم دهنده هستى درون جواب خواسته نابجاى آنان

معناى اينكه خداوند آنچه رحم‏ها كم و زياد مى‏كنند را مى‏داند و بعضى وجوهى كه درون اين باره گفته شده است

هر موجودى بـه امر و حكم خدا، محدود بـه حد و مقدارى است

معناى غيب و شـهادت و اينكه خداوند عالم الغيب و الشـهادة هست و جز خداى سبحان كسى غيب نمى داند

معناى كبير و متعال بودن خداى تعالى

مراد از اينكه انسان پى گيرندگانى(نگهبانانى) دارد كه او را از امر خداوند حفظ مى‏كنند(له معقبات...)

مقصود از جمله: إن الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم

بين اعمال خير و آثار نيك خارجى ملازمـه هست ولى بين اعمال شر و آثار سوء آنـها ملازمـه نيست

پنج مساله راجع به: حافظ بودن خداوند، تغيير وضع اقوام با تغيير درون انفس ايشان و... كه از آيه شريفه: له معقبات... روشن مى‏شود

جهت و حكمت وجود تلازم بين اعمال صالح و نعمت‏ها و بهره‏مندى‏ها

اختلاف شديد مفسرين درون معناى آيه شريفه: له معقبات...

معناى دعا و بيان اينكه حق دعا(دعاى مستجاب) براى خدا هست و درون برابر او نـه غير او

تمثيلى كه حال كسى را كه غير خدا را مى‏خواند بيان مى‏كند

تسبيح، سجود سؤال و قنوت آنچه درون آسمان‏ها و زمين است، تعابير مختلفى هست از ذلت حقيقى همـه چيز درون برابر خداى تعالى

تذلل و تواضع همـه موجودات درون برابر خدا ذاتى و به طوع هست ولى درون مورد انسان تسليم و تذلل بـه كره متصور است

وجه اينكه سجود موجودات براى خدا، بـه صبح و شام اختصاص داده شده هست و وجه اسناد سجود بـه سايه‏ها

جهت اختصاص جمله: و يسبح الرعد بحمده بـه بيان تسبيح رعد

توحيد خالق بـه معناى توحيد رب هست و با اعتقاد بـه وحدانيت خالق، اعتقاد بـه ربوبيت ارباب و آله مورد ندارد

بحث روايتى رواياتى درون ذيل جمله: إنما أنت منذر و لكل قوم هاد كه بر طبق آنـها(از باب جرى بر مصداق) هادى على(عليه السلام) مى‏باشد

رواياتى درون معناى: الله يعلم ما تحمل كل أنثى و ما تغيض الأرحام و ما تزداد

چند روايت درون ذيل آيه شريفه: له معقبات من بين يديه..

رواياتى درون بيان مراد از: إن الله لا يغير ما بقوم حتى يغيروا ما بأنفسهم...

روايتى درون مورد سجود هر كه درون آسمان‏ها و زمين هست براى خدا

[سوره الرعد(13): آيات 17 که تا 26]

ترجمـه آيات

بيان آيات

وصف طريق حق و باطل و بيان حال اهل حق و باطل با ذكر يك مثال: أنزل من السماء ماء...

معناى حق و باطل بودن موجودات و افعال

حوادث خارجى درون عالم شـهادت، خود مثل‏هايى هستند كه ارباب بصيرت را بـه حقايق عالم غيب رهنمون مى‏سازند

چند مطلب راجع بـه كليات معارف الهى كه از مثل كف، درون آيه شريفه، استفاده مى‏شود

هيچ امر حقى معارض و مزاحم حق ديگر نيست

منظور از حسنى كه اجابت كنندگان دعوت پروردگارشان داراى آن هستند

وصف گروندگان بـه حق و أولوا الألباب و مقايسه آنان با جاهلان بـه حق

اشاره بـه اينكه حجت الهى فقط از طريق فطرت تمام نمى‏شود و محاسبه و مؤاخذه، فرع بر تشريع و ابلاغ است

فرق ميان خشيت و خوف و موارد استعمال هر يك

معناى: صبروا ابتغاء وجه ربهم و اشاره بـه اينكه جهت عمل و الهى بودن آن مقصود حق گرايان مى‏باشد

وجوهى كه درون باره جهت اختلاف درون بيان وصف اولوا الألباب گفته شده است

معناى اينكه اولوا الألباب و پذيرندگان حق را عقبى الدار و عهد شكنان و مفسدان را سوء الدار است

مژده بـه صله رحم كنندگان كه با ارحام صالح خويش درون بهشت عدن جمع خواهند شد

معناى جمله: و ما الحياة الدنيا في الآخرة إلا متاع

بحث روايتى

رواياتى درون باره صله رحم و پيوند ارتباط با آل محمد(عليهم السلام) درون ذيل جمله: و الذين يصلون...

چند روايت درون ذيل جمله: و يخافون سوء الحساب

روايتى درون باره صبر و اقسام آن

[سوره الرعد(13): آيات 27 که تا 35]

ترجمـه آيات

بيان آيات هدايت بـه دست خدا هست و صرف وجود آيت معجزه سبب ايمان آوردن نيست

اشاره بـه معناى ايمان و بيان اينكه ايمان صرف ادراك نيست، بلكه عبارتست از ادراك توأم با تسليم و قبول قلبى

معناى ترس از خدا و توضيح اينكه چرا با ياد خدا هم خشيت و ترس و هم سكون و اطمينان قلبى حاصل مى‏شود

توضيحى درون باره اينكه دلها فقط بـه ذكر خدا آرام مى‏گيرد(ألا بذكر الله تطمئن القلوب) و اينكه مراد از ذكر اعم از ذكر لفظى است

مراد از حيات طيبه و معيشت طوبى كه از آثار اطمينان و آرامش قلب است

معناى جمله: إليه متاب

هدايت و ضلالت بـه دست خدا هست و بدون مشيت او شگفت‏ترين آيات الهى نيز اثرى درون هدايت گمراهان نخواهد داشت

وجوهى كه درون معناى آيه شريفه: و لو أن قرآنا سيرت بـه الجبال... بل لله الأمر جميعا گفته شده است

سه وجه درون معناى آيه: أ فلم ييأس الذين آمنوا أن لو يشاء الله لهدى الناس جميعا

تهديد كفارى كه درون ابتداى دعوت اسلام انكار و دشمنى پيشـه كردند بـه نزول مصيبت‏ها

معناى قائم بودن خداى تعالى بر هر نفس و به آنچه مى‏كند

احتجاجى بى سابقه عليه مشركين: اوصاف و فضائل شركاى خدا را بيان كنيد.

وعده بـه مؤمنان درون مقابل وعيدى كه بـه كافران داده شد

بحث روايتى

رواياتى درون ذيل جمله: ألا بذكر الله تطمئن القلوب و بيان اينكه پيامبران(صلّى الله عليه وآله) و اهل بيت او(عليهم السلام) مصاديق ذكر خدايند

چند روايت درون باره شجره طوبى درون ذيل جمله: طوبى لهم و حسن مآب

رواياتى ديگر درون ذيل آيه: و لو أن قرآنا سيرت بـه الجبال...

[سوره الرعد(13): آيات 36 که تا 42]

ترجمـه آيات

بيان آيات

توضيحى درون مورد خوشحال شدن اهل كتاب از نزول قرآن

وجوه ديگرى كه درون بيان مراد از: و الذين آتيناهم الكتاب يفرحون بما أنزل إليك گفته شده است

نـهى شدن پيامبر(صلّى الله عليه وآله) از پيروى خواسته‏هاى اهل كتاب

انبياء(عليهم السلام) درون آوردن آيه و معجزه داراى اختيار و استقلال نبوده‏اند

مراد از اينكه خداى تعالى درون هر وقت و مدتى كتاب و حكم قضايى دارد، محو و اثبات مى‏كند و ام الكتاب نزد او است

نكاتى كه درون باره محو و اثبات قضايا و احكام الهى، از آيه: يمحوا الله ما يشاء و يثبت استفاده مى‏شود

معناى آيه شريفه: أ و لم يروا أنا نأتي الأرض ننقصها من أطرافها

بحث روايتى رواياتى درون مورد محو و اثبات احكام و قضاياى الهى درون ذيل يمحوا الله ما يشاء و يثبت

رواياتى درون مورد بداء و توضيحى درون مورد اينكه حصول بداء مستلزم تغير علم خداى تعالى نيست

چند روايت درون مورد اينكه: أنا نأتي الأرض ننقصها من أطرافها اشاره بـه مرگ علماء و اخيار است

[سوره الرعد(13): آيه 43]

ترجمـه آيه

بيان آيه

شرح و توضيح مراد از جمله: قل كفى بالله شـهيدا بيني و بينكم و من عنده علم الكتاب كه درون جواب انكار رسالت پيامبر اسلام(صلّى الله عليه وآله) آمده است

اقوال مختلفى كه درون تفسير جمله فوق گفته‏اند

بحث روايتى(رواياتى درون اين باره كه مراد از: من عنده علم الكتاب على(عليه السلام) است

نویسنده و منبع | تاریخ انتشار: Tue, 24 Apr 2018 08:55:00 +0000